TomTom'u yürüyerek keşfetmek
İstiklal Caddesi'nin kalabalığından aşağıya, Tophane'ye doğru inen yamaçta küçük ama yoğun bir mahalle var: TomTom. Birkaç sokağa sığan bu alan; elçilik sarayları, Levanten apartmanları, yabancı okullar ve saklı bahçelerle Beyoğlu'nun en katmanlı köşelerinden biri.
TomTom'u anlamanın en iyi yolu yürümek. Aşağıdaki dokuz durak İstiklal'den başlıyor, yamaçtan aşağı inip yeniden caddeye çıkıyor. Tamamı rahat bir tempoyla bir buçuk iki saat sürer. Yokuşlar dik, rahat ayakkabı şart.
Rota bir bakışta
- İstiklal'in TomTom cephesi: Mısır Apartmanı ve Sent Antuan
- Meşher: bir apartmandan sanat mekânına
- Postacılar Sokağı ve Hollanda Şapeli
- Tomtom Kaptan Sokağı: okullar ve konsolosluklar
- Fransız Sarayı
- Tomtom Kaptan Camii
- Eski Fransız Yetimhanesi'nin bahçesi
- Yeni Çarşı Caddesi ve Gülbaba
- Merkez Han: Koç'un İstanbul'daki ilk binası
Önce biraz bağlam
TomTom, Beyoğlu'nun resmî mahallelerinden biri. Adını, burada bir cami yaptıran ve hakkında pek az şey bilinen Tomtom Kaptan'dan alıyor. 19. yüzyılda Pera'nın büyümesiyle birlikte Avrupa devletlerinin elçilik konutları, onların çevresinde okullar, kiliseler ve Levanten ailelerin apartmanları bu yamaca yerleşti. Bugün gördüğünüz yapı stoğunun büyük kısmı 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başından kalma, yığma kâgir binalar.
Mahallenin bir ayağı İstiklal'de, diğer ayağı Boğazkesen ve Tophane'de. Bu yüzden TomTom bir yandan şehrin en işlek caddesine yapışık, öbür yandan şaşırtıcı derecede sakin.
DURAK 01İstiklal'in TomTom cephesi
Yürüyüşe İstiklal Caddesi'nde, Galatasaray'a yakın bölümde başlayın. Burada iki yapı dikkat çekiyor.
Mısır Apartmanı, Mısır hanedanından Prens Abbas Halim Paşa için yapıldı ve 1910 civarında tamamlandı. Mimarı Hovsep Aznavur. Art Nouveau çizgileri taşıyan bina, İstanbul'un erken betonarme yapılarından biri sayılıyor. İstiklal Marşı'nın şairi Mehmet Akif Ersoy da burada yaşayanlar arasındaydı.
Birkaç adım ötede, İstanbul'un en büyük Katolik kilisesi olan Sent Antuan Kilisesi yükseliyor. Bugünkü neo-gotik bina 1906–1912 arasında mimar Giulio Mongeri'nin tasarımıyla yapıldı.
DURAK 02Meşher
İstiklal'deki Meşher binası, bugün Vehbi Koç Vakfı'nın sergi mekânı. Binaya ait bilinen en eski kayıt, 1905 tarihli Goad haritasında "Friedmann Apartmanı" adıyla geçiyor. Cumhuriyet döneminde Meymenet Han adını alan yapı, 2007–2009 arasında restore edildi ve 2019'dan beri Meşher olarak sergilere ev sahipliği yapıyor. İçerideki merdiven ve kat düzeni, sergi kadar ilgi çekiyor.
Meşher'in arka tarafından yamaca, Postacılar Sokağı'na doğru inin.
DURAK 03Postacılar Sokağı ve Hollanda Şapeli
Postacılar Sokağı, İstiklal'in gürültüsünün birden kesildiği yer. Sokak boyunca 20. yüzyıl başından kalma apartmanlar sıralanıyor.
Hollanda Başkonsolosluğu'nun bahçesinde küçük bir taş yapı göreceksiniz: Hollanda Şapeli. Yapı 1711'de, elçiliğin belgelerini ve eşyalarını yangından korumak için bir taş depo olarak inşa edildi. Ahşap elçilik binasının geçirdiği yangınlardan sonra tamamen şapele dönüştürüldü. Union Church of Istanbul cemaati 1857'den beri pazar ayinlerini burada yapıyor.
DURAK 04Tomtom Kaptan Sokağı: okullar ve konsolosluklar
Yamaçtan aşağı inen dik Tomtom Kaptan Sokağı, mahallenin diplomatik ve eğitim hafızasını taşıyor. Sokak üzerinde İtalyan Lisesi ve İtalyan Başkonsolosluğu yer alıyor.
Pierre Loti Fransız Lisesi'nin Beyoğlu kampüsü de bu sokakta. Kültür envanterinde "Fransız Mahkemesi" adıyla kayıtlı bu tarihi yapı, adını İstanbul'u çok seven Fransız yazar Pierre Loti'den alan okulun ilk ve anaokulu bölümlerine ev sahipliği yapıyor.
DURAK 05Fransız Sarayı
TomTom'un en anıtsal yapısı Fransız Sarayı (Palais de France). Fransa'nın İstanbul'daki elçiliği yüzyıllardır bu arazide bulunuyordu. Eski bina 1831 Beyoğlu yangınında tamamen yandı. Bugünkü saray 1839–1847 arasında mimar Pierre-Léonard Laurécisque'in tasarımıyla yapıldı.
Bina bugün Fransa Başkonsolosu'nun konutu olarak kullanılıyor; ana girişi Nuru Ziya Sokağı'nda. Bahçe duvarlarının ardındaki yeşil alan, mahallenin yoğun dokusu içinde kendi başına bir nefes alanı.
DURAK 06Tomtom Kaptan Camii
Mahalleye adını veren Tomtom Kaptan Camii, Boğazkesen tarafında, mütevazı tek minareli bir yapı. Tomtom Kaptan'ın kim olduğu ve caminin tam olarak ne zaman yapıldığı kaynaklarda net değil. Yangınlar ve onarımlarla bugüne gelen cami, turistik bir durak olmaktan çok mahallenin gündelik hayatının bir parçası.
DURAK 07Eski Fransız Yetimhanesi'nin bahçesi
Yokuşun alt kısmında, mahallenin Tophane'ye bakan sınırında eski Saint Joseph Fransız Yetimhanesi bulunuyor. Sultan Abdülaziz 1869'da bu araziyi, yetimhane olarak kullanılması şartıyla Fransız rahibelere tahsis etmişti.
Yetimhanenin geniş bahçesi bugün Beyoğlu Belediyesi tarafından "Tophane Mekân" adıyla halka açık bir alan olarak işletiliyor. Yokuşları indikten sonra kısa bir mola için iyi bir yer.
DURAK 08Yeni Çarşı Caddesi ve Gülbaba
Dönüş yolunda İstiklal'e dik çıkan Yeni Çarşı Caddesi'ni izleyin. Cadde; antikacıları, sahafları ve küçük galerileriyle mahallenin en yaşayan aksı.
Yeni Çarşı ile Seferbostanı Sokağı arasındaki Gülbaba Sokağı, adını burada türbesi bulunan Gülbaba'dan alıyor. Rivayete göre II. Bayezid döneminde yaşayan bu derviş, Galata Sarayı'nın, yani bugünkü Galatasaray Lisesi'nin kuruluşuna öncülük etti. Hikâyenin bir kısmı efsane olsa da türbe yeri mahallenin en eski izlerinden biri olarak korunuyor.
DURAK 09Merkez Han
Yürüyüşü yeniden İstiklal'e çıkıp, Sent Antuan Kilisesi'ne çok yakın Merkez Han'da bitirin; başladığınız noktanın birkaç adım ötesi. Yapının, Ermeni Katolik Düzoğlu ailesinin konağı olduğu düşünülüyor; 1819'da içinde izinsiz bir şapel bulunduğu gerekçesiyle el konulduğu kayıtlı.
Merkez Han, Vehbi Koç'un İstanbul'da satın aldığı ilk bina. Aygaz 1961'de burada kuruldu. Üç yapıdan oluşan kompleks restore edildi ve 2005'ten beri Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi'ne (ANAMED) ev sahipliği yapıyor.
Konsolosluk ve okul binalarının çoğu yalnızca dışarıdan görülebiliyor; fotoğraf çekerken güvenlik görevlilerinin uyarılarına dikkat edin. Meşher'in ve diğer sergi mekânlarının açık olduğu gün ve saatleri gitmeden kontrol edin. Yokuşlar dik ve kaldırımlar dar; en rahat saatler hafta içi sabahları.
TomTom'da yaşamak ve yatırım
TomTom'un emlak tarafı da sokakları kadar kendine özgü. Yapı stoğu ağırlıkla tarihi, yığma kâgir Levanten apartmanlarından oluşuyor. Bölge Beyoğlu kentsel sit alanı içinde kaldığı için cephe ve tadilat işleri koruma kurulu iznine bağlı.
Mahallede konut arzı sınırlı. Tek sahipli tarihi binalar ise butik otel ve kısa dönem konaklama gibi kullanımlara elverişli. 7464 sayılı kanun çok daireli apartmanlarda kısa dönem kiralamayı zorlaştırsa da, komple bina sahipliği bu açıdan avantaj sağlıyor. Konsolosluklar, okullar ve İstiklal'e yürüme mesafesi de uzun dönem kiracı talebini canlı tutuyor.
TomTom'da güncel metrekare fiyatları, kira seviyeleri ve alım öncesi kontrol listesi için TomTom bölge rehberimize, tarihi binalarda fiyatın nasıl oluştuğu için kâgir binalarda fiyat okuma yazımıza göz atabilirsiniz. Mahallede satılık ya da kiralık mülk arıyorsanız portföyümüzü inceleyin veya bize yazın; sokağı sokağına bilen bir danışmanımız size eşlik etsin.
